Andzer Photography

because open eyes matters...

Αξιολόγηση Φωτογραφιών

 

Οι περισσότεροι φωτογράφοι ερχόμαστε αργά η γρήγορα αντιμέτωποι με το να πρέπει, για κάποιο λόγο, να αξιολογήσουμε τις φωτογραφίες άλλων. Σε μια έκθεση φωτογραφίας, σ ένα περιοδικό, σε μια αφίσα στο δρόμο, σε μια κινηματογραφική ταινία, στο internet

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η αξιολόγηση φωτογραφιών άλλων μας βοηθάει στο να σκεφτούμε διαφορετικά και για τις δικές μας συνθέσεις. Η αξιολόγηση φωτογραφιών είναι μέρος της διαδικασίας αυτοβελτίωσης.

Επειδή έχω ερωτηθεί μερικές φορές τι κάνω πάνω σ αυτό το ζήτημα, με την όποια μικρή αξία μπορεί να έχει η γνώμη μου, θα προσπαθήσω να μοιραστώ μια διαδικασία αξιολόγησης που ακολουθώ, η οποία βασίζεται πάνω σε ότι έχω σκεφτεί, έχω διαβάσει σχετικά, και ότι είδα να ακολουθούν άλλοι, όταν αξιολογούν μια φωτογραφία.

Φυσικά, υπάρχουν διάφοροι τρόποι και κριτήρια για την αξιολόγηση των φωτογραφιών, τα περισσότερα προσαρμοσμένα στις προθέσεις και ανάγκες του αξιολογητή. Μια τράπεζα φωτογραφιών βάζει πολύ περισσότερα κριτήρια και με διαφορετική βαρύτητα (ενδιαφέρεται πχ. περισσότερο για την τεχνική αρτιότητα). Ενώ, μια επιτροπή που ανέλαβε τη διοργάνωση μιας έκθεσης φωτογραφίας θα ενδιαφερθεί για το θέμα, την αρτιότητα εκτύπωσης, την ανάλυση κλπ. Έχω βρει μεθοδολογίες με 12 ή και περισσότερα κριτήρια!

Η συγκεκριμένη μεθοδολογία που προτείνω είναι απλή (4 κριτήρια) και, φιλοδοξώ, κατανοητή. Απευθύνεται περισσότερο σ αυτούς που θέλουν να κάνουν στοχευμένο σχολιασμό, πχ. Flickr, και παράλληλα αυτοκριτική και αυτοβελτίωση. Με τον ίδιο τρόπο που αξιολογούμε τις φωτογραφίες των άλλων, αξιολογούμε, όσο μπορούμε αντικειμενικά, και τις δικές μας.

 

1o Κριτήριο: Ιδέα, θέμα, σημείο ενδιαφέροντος και ελκυστικότητα

Ξεκινώντας την αξιολόγηση, αρχικά θα αναρωτηθώ τι προσπαθεί να μου πει ο φωτογράφος με τη φωτογραφία του. Πρέπει να βρω το θέμα, κάτι στη φωτογραφία που να μου ξυπνάει μια ιδέα ή να παρουσιάζει ένα σημείο ενδιαφέροντος. Συνήθως, αν υπάρχει σημείο ενδιαφέροντος, ξεπηδάει εύκολα έξω απ τη φωτογραφία. Οι φωτογραφίες όμως που βασίζονται σε μια ιδέα μπορεί να χρειάζονται λίγο περισσότερη προσπάθεια για να γίνουν κατανοητές. Όπως και νάχει, οι περισσότεροι φωτογράφοι έχουν κάποιο λόγο που δημιουργούν μια φωτογραφία.

Γενικά η ύπαρξη θέματος, ιδέας και/η σημείου ενδιαφέροντος σε μια φωτογραφία κάνουν την εικόνα ελκυστική. Η ελκυστικότητα είναι τελείως υποκειμενικό ζήτημα, και δεν δημιουργείται πάντα από κάτι όμορφο. Η τελική έλξη μιας συγκεκριμένης φωτογραφίας προς το θεατή μπορεί να επέλθει σχεδόν αποκλειστικά από το θέμα, ή την ιδέα που προκαλεί, παρά από τη σύνθεση και τα στοιχεία εκτέλεσης.

Αν, βλέποντάς την, δεν μπορώ να βρω το λόγο, το σημείο ενδιαφέροντος, ή την ιδέα της φωτογραφίας, δεν νομίζω ότι μπορώ να την αξιολογήσω δίκαια. Και φυσικά δεν μπορώ να εισπράξω το μήνυμα μέσα από την εικόνα. Πιθανώς άλλοι θεατές να μπορούν να βρουν ένα νόημα, ένα σημείο ενδιαφέροντος, ή μια ιδέα που θα τους κάνει να σκεφτούν για τη συγκεκριμένη φωτογραφία περισσότερο, ώστε να τους γίνει ελκυστική. Ίσως να μπορούν να επικοινωνήσουν με τη φωτογραφία με τρόπο που εγώ δεν μπορώ. Τι να κάνουμε, η προσωπική μας αίσθηση για κάθε δεδομένο θέμα, ή ιδέα, μπορεί να διαφέρει σημαντικά.

Αν φτάσω πάντως στο σημείο να μην καταλαβαίνω το λόγο ύπαρξης αυτής της φωτογραφίας, σταματώ να την αξιολογώ, δεν έχει νόημα να συνεχίσω παρακάτω.


2o Κριτήριο: Στημένη ή Αυθόρμητη?

Οι φωτογραφίες συνήθως κατηγοριοποιούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις Στημένες και τις Αυθόρμητες.

Στημένες θεωρούνται όσες έγιναν σε στούντιο ή γενικά σε ελεγχόμενο περιβάλλον, τα στημένα πορτρέτα, τα τοπία (είτε αστικά, ή όχι), και γενικά κάθε φωτογραφία που, κατά την εκτέλεση της, ο φωτογράφος έχει πλήρη (μέγιστο) έλεγχο της κατάστασης.

Αυθόρμητες θεωρούνται οι κρυφές (candid), οι φωτογραφίες δρόμου, κάποιοι τύποι φωτογραφίας άγριας ζωής, η αθλητική και γενικά η φωτογραφία δράσης, καθώς και οι τύποι φωτογραφιών στις οποίες ο φωτογράφος έχει ελάχιστο, ή καθόλου, έλεγχο της κατάστασης.

Το επόμενο βήμα που κάνω προς την κατεύθυνση της αξιολόγησης, είναι να αποφασίσω σε ποιά (από τις παραπάνω) κατηγορίες ανήκει η συγκεκριμένη φωτογραφία που βλέπω. Βρίσκω αυτό το διαχωρισμό εξαιρετικά σημαντικό, για ευνόητους λόγους. Γιατί, για να είμαι δίκαιος, η αξιολόγησή μου πάνω στην εκτέλεση της φωτογραφίας πρέπει να παίρνει υπόψη της το αν ο φωτογράφος μπορούσε, ή όχι, να κάνει το καλύτερο, κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες.

Είναι διαφορετικό πχ. να φωτογραφίζω το Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης, που ήταν, είναι, και θα είναι εκεί, και να έχω το χρόνο να προετοιμαστώ, να βρω το φως, ίσως και να ξαναπάω για να τον φωτογραφίσω. Και διαφορετικό να θέλω να φωτογραφίσω το διαβάτη που τρέχει στη βροχή, προσπαθώντας να αποφύγει να πέσει στη λακκούβα, πηδώντας από πάνω της.

Είναι διαφορετικό να φωτογραφίζω ένα μοντέλο στο στούντιο, με τα φλας μου ρυθμισμένα, και το χρόνο δικό μου, και διαφορετικό να αποθανατίσω τον τερματοφύλακα στον αέρα που αποκρούει ένα καίριο σουτ, ή το λιοντάρι που τρέχει στη σαβάνα, κυνηγώντας το θήραμά του.

Επομένως, πριν πάω στο επόμενο βήμα, πρέπει να ξεκαθαρίσω μέσα μου αν η φωτογραφία που βλέπω είναι Στημένη ή Αυθόρμητη. Τα σημάδια είναι πολλά!

 

3o Κριτήριο: Τεχνική Αρτιότητα, Στοιχεία λήψης

Αφού έχω προσδιορίσει που είναι το θέμα ή το σημείο ενδιαφέροντος της φωτογραφίας που βλέπω, και τον τύπο της, μπορώ να συνεχίσω να αξιολογώ την τεχνική αρτιότητά της.

Αν όμως δεν έχω καταφέρει να βρω το σημείο ενδιαφέροντος ή την ιδέα, ή αν δεν μ αρέσει γενικά κανένα απ τα δύο, δύσκολα θα μπω σ αυτό το στάδιο της διαδικασίας, για να αξιολογήσω την εκτέλεση. Και φυσικά, αν δεν έχω κατηγοριοποιήσει σωστά, μπορεί να αδικήσω, ή να υπερβάλω.

Σε μια Στημένη φωτογραφία που ο φωτογράφος έχει αρκετό έλεγχο της κατάστασης, είμαι πιο αυστηρός, δεν επιτρέπω και μεγάλη ανοχή σε αρνητικά σημεία κατά την εκτέλεση. Ότι είναι φανερά εκτός τεχνικών απαιτήσεων, το τσακίζω! Σύνθεση, έκθεση, γωνία, εστίαση, οξύτητα, βάθος πεδίου, τρόπος φωτομέτρησης, φόντο, φωτοθέτηση, κάδρο, αναλογίες, γραμμές, προοπτική, θόρυβος, αντανακλάσεις και γυαλίσματα, ορίζοντας, στίγματα κλπ. περνάνε όλα από κόσκινο.

Εάν η φωτογραφία είναι Αυθόρμητου τύπου, προσπαθώ να διακρίνω αν ο φωτογράφος έκανε το καλύτερο που μπορούσε στις δεδομένες συνθήκες. Σε μια φωτογραφία που ο φωτογράφος έχει ελάχιστο έλεγχο της κατάστασης, δεν μπορώ να είμαι τόσο αυστηρός με τα τεχνικά στοιχεία της λήψης. Η επιτυχία τέτοιων φωτογραφιών μου φαίνεται ότι εξαρτάται περισσότερο από την ιδέα, το θέμα, τις οπτικές και συναισθηματικές επιδράσεις πάνω μου.

Πάντως, προσπαθώ να προσδιορίσω αν η έκθεση είναι τόσο καλή όσο έπρεπε, και αν ο φωτογράφος συνέθεσε τη φωτογραφία με τον καλύτερο τρόπο υπό τις δεδομένες συνθήκες. Οι γενικοί κανόνες σύνθεσης δεν απασχολούν και τόσο την κρίση μου. Αυτό που προσπαθώ να δω σε τέτοιες φωτογραφίες είναι στοιχεία που ΔΕΝ λειτουργούν. Θα μπορούσε πχ. ένα διαφορετικό βάθος πεδίου να βελτιώσει την εικόνα? Αν ναι, σκέφτομαι ότι ο φωτογράφος θα έπρεπε να το λάβει υπόψη του. Το ίδιο ισχύει για την ταχύτητα κλείστρου. Το φόντο επίσης παίζει ένα σημαντικό ρόλο. Εάν είναι πολύ φορτωμένο, συνήθως η φωτογραφία πάσχει απ αυτό. Υπάρχουν πολλά που μπορεί να κάνει ο φωτογράφος σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις για να πετύχει το καλύτερο.

 

4o Κριτήριο: Δημιουργικές Επιλογές

Έχω πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μου ότι πολλές φορές ο δημιουργικός φωτογράφος συνειδητά αποκλίνει από την τεχνική δεοντολογία, για να ενισχύσει το θέμα του. Η τελική αξιολόγηση μιας φωτογραφίας πρέπει οπωσδήποτε να κρίνεται και κάτω από αυτό το πρίσμα. Από το αν δηλαδή ο φωτογράφος βάζει μέσα στη σύνθεσή του κάτι απ τον εαυτό του, και τι είναι αυτό. Στη φάση αυτή, προσπαθώ να δω τα πάντα σαν μια δημιουργική επιλογή που έγινε απ το φωτογράφο.

Αν πχ. κάτι είναι εκτός εστίασης, το εκλαμβάνω σαν επιλογή. Η έκθεση και η σύνθεση είναι μια επιλογή. Οι ρυθμίσεις ταχύτητας και διαφράγματος είναι μια επιλογή. Η γωνία και η προοπτική είναι επιλογές. Κάθε μετέπειτα επεξεργασία είναι αδιαμφισβήτητα μια συνειδητή επιλογή του.

Όταν αποφασίζω ότι κάτι, οτιδήποτε, έγινε εσκεμμένα απ το φωτογράφο, προσπαθώ να καταλάβω γιατί έκανε αυτή την επιλογή. Αν η επιλογή του, κατά τη γνώμη μου, ενισχύει το σκοπό του και το συνολικό θέμα - ιδέα, είμαι υποχρεωμένος να εκλάβω τη δημιουργικότητά του θετικά. Μπορεί μια ανεστίαστη φωτογραφία πράγματι να λειτουργεί!! Γιατί να την αδικήσω!

Όλες οι «παράτυπες» επιλογές του φωτογράφου πρέπει να φαίνεται ξεκάθαρα ότι γίνονται για κάποιο λόγο, και αυτό αποκαλύπτεται απ΄το αν λειτουργούν (ή όχι). Αυτές οι επιλογές πρέπει να οδηγούν στο να βελτιώνουν την ιστορία που παρουσιάζει η εικόνα, αλλά όχι να με κάνουν να σκέφτομαι πάρα πολύ σχετικά με το γιατί έγιναν.

 

Συνοψίζοντας ...

Προσωπικά πιστεύω ότι η φωτογραφία πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης. Και αυτό βαρύνει πολύ!! Γιατί μια συγκεκριμένη φωτογραφία μπορεί να είναι μεν άψογη από πλευράς ποιότητας και τεχνικών χαρακτηριστικών λήψης, αλλά να είναι αδιάφορη και να μη μου λέει τίποτα βλέποντάς την.

Πιστεύω ότι η αναγνώριση του θέματος είναι υποκειμενική υπόθεση. Μπορεί σε μένα μια φωτογραφία να μη λέει κάτι, σε άλλους να λέει.

Κατά τη γνώμη μου, η αρτιότητα της εκτέλεσης είναι δευτερεύουσας σημασίας (και, αν βαθμολογώ, θα πρέπει να έχει μικρότερη συμμετοχή στην βαθμολογία), συγκρινόμενη με το σημείο ενδιαφέροντος, το θέμα, ή την ιδέα (το οποίο θα πάρει μεγαλύτερο μερίδιο στη βαθμολογία).

Οι δημιουργικές επιλογές πρέπει να ενισχύουν το θέμα.

 

Για την αξιολόγηση ακολουθώ τα παρακάτω κριτήρια:

  1. Ψάχνω για το θέμα ή το σημείο ενδιαφέροντος.

  2. Κατηγοριοποιώ την φωτογραφία για να ξέρω πώς να την αξιολογήσω τεχνικά.

  3. Προσδιορίζω την αρτιότητα των τεχνικών χαρακτηριστικών.

  4. Παίρνω υπόψη μου τις πιθανές δημιουργικές επιλογές του φωτογράφου που ενισχύουν (ή βλάπτουν) το θέμα.

 

Ελπίζω, η παραπάνω μεθοδολογία που προτείνω, να βοηθήσει, και δώσει μια νέα οπτική θέασης σε αυτούς που αξιολογούν μέχρι τώρα χωρίς κάποιο συγκεκριμένο σύστημα, καθώς και βήμα σχολιασμού σ αυτούς που έχουν ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης απ το δικό μου. Τα όποια σχόλια, αντιρρήσεις και συμπληρώσεις ευπρόσδεκτα.

 

Ανδρέας Ζέρβας

25/10/2009