Andzer Photography

because open eyes matters...

Το φως

Το φως -1

Αν ο σκοπός της φωτογραφίας σου είναι να θυμάσαι το χορό του σχολείου σου, μια οικογενειακή γιορτή, την αγαπημένη σου γάτα, τη γιαγιά σου να πλέκει πουλόβερ, την ομάδα σου να κερδίζει, ή το φίλο σου να ποζάρει μπροστά στο Λευκό Πύργο, τότε μην μπεις στον κόπο να διαβάσεις αυτό το άρθρο. Χρησιμοποίησε το κινητό σου, ή την πανάκριβη μηχανή σου στο αυτόματο, και είναι όλα ΟΚ. Θα έχεις χωρίς κόπο τις τέλειες φωτογραφίες!!

 

Αν όμως βαρέθηκες το τυποποιημένα όμορφο και ψάχνεις την ομορφιά στα δύσκολα, αν είσαι απ αυτούς που ονειρεύονται να να μπουν σε άγνωστα μονοπάτια, ποθείς να δημιουργήσεις εικόνες διαφορετικές, να ξεπεράσεις τα όρια του κανονικού και του τυποποιημένου, τότε ίσως αυτό το άρθρο σε κάνει να σκεφτείς και να ψάξεις λίγο παραπάνω αυτό το δώρο που λέγεται φως. Και η ανταμοιβή σου θα είναι να φτάσεις να κάνεις τις δικές σου μοναδικές εικόνες φαντασίας και δημιουργικότητας. Ίσως καταφέρεις να περάσεις το κατώφλι προς αυτό που λέγεται Τέχνη.

Θα κάνω μια προσπάθεια να συγκεντρώσω όλες μου τις σκέψεις και εμπειρίες πάνω σ αυτό το θέμα, με όσο πιο απλό και κατανοητό τρόπο μπορώ. Θα προσπαθήσω να αποφύγω τα πολύ τεχνικά και εξειδικευμένα, και ειδικά όσα μπορείς να βρεις και να διαβάσεις στο manual της μηχανής σου (το οποίο καλά θα κάνεις, αν δεν τόχεις ήδη κάνει, να ανοίξεις και να ξεκοκαλίσεις κάποτε). Επίσης θα προσπαθήσω να απαντήσω σε σχετικά ερωτήματα που μου έχουν γίνει στα σεμινάρια.

 

Η εποχή του Ήλιου

Η φωτογραφία δεν λεγόταν πάντα φωτογραφία. Στα πρώτα της βήματα, όταν οι φωτογραφικές πλάκες ήταν γυάλινες, και τα χημικά που χρησιμοποιούσαν οι πρωτοπόροι για να παγιδεύσουν το φως πολύ αδύνατα, ήταν ο ήλιος η μόνη φωτεινή πηγή που μπορούσε να αφήσει το ίχνος της πάνω τους. Μόνο ο ήλιος μπορούσε να αφήσει είδωλα πάνω στις στρωμένες με ευαίσθητη εμουλσιόν γυάλινες πλάκες, ακόμα και μετά από ώρες έκθεσης...

sun
Τότε ήταν που ο ήλιος πήρε στο μυαλό των πρώτων φωτογράφων μια μαγική ιδιότητα! Αυτός έστελνε στους ανθρώπους τις μαγικές ακτίνες του, με τις οποίες μπορούσαν να γράφουν εικόνες και είδωλα πάνω στα γυαλιά τους. Τα κεριά και τα λυχνάρια της εποχής δεν είχαν αυτό το χάρισμα.

Αφού ο ήλιος ήταν αυτός που έγραφε πάνω στα γυαλιά τους, δεν μπορούσαν παρά να του αφιερώσουν τη νέα τέχνη, που ήταν ακόμα στα σκαριά. Δεν μπορούσαν παρά να την ονομάσουν Ηλιογραφία.


Γεννηθήτω το φως

Μετά ήρθε η τεχνολογία του φλας και του ηλεκτρικού λαμπτήρα. Ο άνθρωπος κατάφερε να φτιάξει τεχνητούς ήλιους. Τα χημικά που έστρωναν πάνω στις πλάκες έγιναν πιο γρήγορα. Η ζελατίνη αντικατέστησε το γυαλί. Είδαν ότι μπορούσαν πια να καταγραφούν εικόνες και με τεχνητό φως. Δεν ήταν πιά ο ήλιος που είχε τις μαγικές ακτίνες. Ήταν το φως. Ο βασιλιάς πέθανε. Ζήτω ο βασιλιάς!!

Γεννήθηκε η φωτογραφία.

 

Η πρώτη ύλη του φωτογράφου.

Φωτογραφία = γράφω - ζωγραφίζω με το φως. Χρησιμοποιώ το φως όπως ο ζωγράφος δουλεύει με τα flame
χρώματα και τα πινέλα του. Αν υπάρχει (αρκετό) φως, υπάρχει και φωτογραφία. Αν δεν υπάρχει φως, δεν υπάρχει φωτογραφία. Σκέψου ότι αν κλείσεις μια φωτογραφική μηχανή μέσα στην σκοτεινή ντουλάπα σου, όσο και να προσπαθείς να φωτογραφίσεις, όσο κι αν περιμένεις, όσο χρόνο κι αν αφήσεις το κλείστρο ανοιχτό, δεν πρόκειται να “γράψει” τίποτα. Το σκοτάδι δεν παράγει εικόνες!!.

Το να γνωρίζει ο φωτογράφος το φως ισοδυναμεί με το να γνωρίζει ο ζωγράφος τα χρώματά του. Όσο πιο ολοκληρωμένη η γνώση του, τόσο περισσότερο απελευθερωμένη η δημιουργικότητα και φαντασία του. Ο φωτογράφος που δεν ξέρει πως να δαμάσει αυτό το δώρο που λέγεται φως, ίσως δεν μπορεί να δημιουργήσει εικόνες που να οδηγούν το θεατή του στα άκρα.

 

Μα η μηχανή μου τα κάνει όλα!!

Ίσως να νομίζεις ότι με τη σύγχρονη τεχνολογία, πολλά από τα “βάσανα” που είχαν οι πρωτοπόροι φωτογράφοι έχουν εξαφανιστεί δια μαγείας. Πράγματι, αν έχει κανείς στα χέρια του ένα από αυτά τα σύγχρονα έξυπνα φωτογραφικά παιχνίδια, που είναι περισσότερο υπολογιστές παρά μηχανές, και μπορούν να τα κάνουν όλα αυτόματα, μπορεί με ένα κλικ να κάνει μικρά θαύματα.

Όμως, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ακόμα και σήμερα που η τεχνολογία έχει προχωρήσει τόσο πολύ, υπάρχουν περιορισμοί στο τι μπορεί να καταγράψει η κάμερα. Και ότι αυτό που καταγράφει είναι πάντα λιγότερο από αυτό που μπορούμε να δούμε με τα μάτια μας. Ακόμα και με τα σημερινά μέσα σύλληψης εικόνας που λύνουν αρκετά προβλήματα, το ανθρώπινο μάτι παραμένει πάντα το κορυφαίο όργανο σύλληψης και καταγραφής.

Όταν όμως θέλουμε να συλλάβουμε μια εικόνα με την κάμερα, θα πρέπει πάντα να κάνουμε κάποιους συμβιβασμούς. Θα δούμε παρακάτω γιατί. Είναι στο χέρι μας να επιλέξουμε το αν θα αφήσουμε τη μηχανή να τους κάνει, ή να διαλέξουμε εμείς το πως θα χειριστούμε το φως. Πρέπει να επιλέξουμε συνειδητά το που και πότε θα συμβιβαστούμε, ώστε να παράγουμε κάτι νέο, κάτι διαφορετικό, κάτι ιδιαίτερο, που να τονίζει το θέμα μας και να αναδεικνύει τις ιδέες μας.

Η τεχνολογία ίσως μπορεί καλύτερα από μας να παράγει εικόνες που να φαίνονται τέλειες, και αν ο σκοπός μας είναι η τέλεια εικόνα, γιατί όχι, ας αφήσουμε την τεχνολογία να κάνει παιχνίδι. Όμως η τεχνολογία δεν μπορεί να παράγει τέχνη. Γιατί για να κάνεις τέχνη, πρέπει να φτάσεις στο σημείο να ελέγχεις απόλυτα το μέσο που διαθέτεις και να ξεπερνάς τα όρια του. Για να κάνεις τέχνη πρέπει να εγκλωβίσεις στα μέσα που διαθέτεις τη φαντασία σου. Και τα μηχανήματα, όσο τέλεια και αν είναι, δεν έχουν φαντασία.

Ο δημιουργικός φωτογράφος γνωρίζει καλά τους περιορισμούς του μέσου που χρησιμοποιεί και τις ιδιοτροπίες της πρώτης ύλης του (που είναι το φως) και επιλέγει αυτός το πως και πότε θα το χειριστεί και θα το πλάσει, ώστε το αποτέλεσμα να είναι μοναδικό. Ώστε το αποτέλεσμα να συμπληρώνει τη σύνθεση του, να αναδεικνύει το θέμα του, να εκφράζει τα συναισθήματά του.

Ξεκίνησα με τις παραπάνω σκέψεις όταν αποφάσισα να γράψω δυο λόγια για το φυσικό φως και τις ιδιοτροπίες του.

 

Τα πάντα ρει!!

Συνήθως όταν σκεφτόμαστε το φυσικό φως, το έχουμε στο μυαλό μας σαν μια μονοδιάστατη, σταθερή και δεδομένη ιδιότητα της φύσης. Αλλά το φυσικό φως δεν είναι ποτέ μια σταθερή και δεδομένη κατάσταση. Συνεχώς αλλάζει, καθώς περνούν οι ώρες, τα λεπτά, καθώς αλλάζει ο καιρός, οι εποχές και οι αποστάσεις. Από τη μια στιγμή στην άλλη είναι διαφορετικό. Αλλάζουν τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά, το χρώμα, η ένταση, η κατεύθυνση, η σκληρότητα.

Ο φωτογράφος που χρησιμοποιεί το φυσικό φως στις φωτογραφίες του, οφείλει να το παρακολουθεί συνεχώς και να ξέρει πότε είναι αυτό που του χρειάζεται. Επειδή τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του (η ένταση, το χρώμα, η κατεύθυνση και η σκληρότητα) μεταβάλλονται διαρκώς, μπορεί να επηρεάζει δραματικά η εικόνα. Πρέπει να περιμένουμε την κατάλληλη στιγμή.

Ο φωτογράφος σπάνια θα προσπαθήσει να βάλει μέσα στο κάδρο του την ίδια τη φωτεινή πηγή. Το πιο συνηθισμένο είναι να καταγράφει αντικείμενα που φωτίζονται από μια, ή περισσότερες πηγές. Η σκηνές που αποτυπώνουμε στις φωτογραφίες μας είναι στην ουσία αντανακλάσεις του φωτός πάνω στα αντικείμενά μας. Τα αντικείμενα μας δεν παράγουν φως, αλλά φωτίζονται από κάποια πηγή και αντανακλούν ή διαχέουν το φως, ανάλογα με την υφή και τις χρωματικές τους ιδιότητες. Η φωτογραφική μηχανή μας συλλαμβάνει αυτές τις αντανακλάσεις, ή τη διάχυση του φωτός από τα αντικείμενα.

Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε μια εικόνα που αποτελείται από ένα συνονθύλευμα όγκων και επιφανειών, φωτισμένων σε διάφορους τόνους ανάλογα με την ποιότητα του φωτός που τα φωτίζει και την ανακλαστικότητα των σωμάτων. Η ίδια σκηνή με τα ίδια αντικείμενα, στις ίδιες ακριβώς θέσεις, μπορεί να φαίνεται διαφορετική όταν φωτίζεται με διαφορετικούς φωτισμούς!!.

 

Ένταση

Το φυσικό φως αυξομειώνεται συνέχεια. Από την ανατολή μέχρι ο ήλιος μας να μεσουρανήσει το φως αυξάνεται διαρκώς, μερικές φορές ανελέητα γρήγορα. Μετά μειώνεται σταδιακά μέχρι τη δύση. Στη διάρκεια αυτού του κύκλου κρύβεται πίσω από σύννεφα, παίζει με τις φυλλωσιές, αντανακλάται στα νερά. Το χειμώνα κατεβαίνει προς το νότο, το καλοκαίρι μας ξεροψήνει. Άλλοτε μας χαρίζει το γλυκό κόκκινο χρώμα της αυγής και άλλοτε το κρύο μπλε της βαριάς συννεφιάς. Περίπου τα ίδια παιχνίδια μας παίζει και το φεγγάρι.

Κάποια στιγμή μου γεννήθηκαν τα παρακάτω ερωτήματα.

  • Πόσο πολύ μπορεί να είναι το φως που αντανακλάται από το πιο φωτεινό τοπίο?
  • Πόσο λίγο είναι το φως της πιο σκοτεινής νύχτας?
  • Πόσο απέχει το πιο σκοτεινό από το πιο φωτεινό?
  • Πόσο είναι το εύρος της έντασης που μπορεί να έχει το φυσικό φως που μπορώ να συλλάβω σε μια φωτογραφία?

 

intro scale2
Έψαξα φωτόμετρα, πίνακες σε βιβλία, manual και άρθρα. Πειραματίστηκα και η απάντηση είναι: ότι το εύρος της έντασης του φυσικού φωτός μπορεί να είναι κάπου ανάμεσα στα 20 και 25 stop.

Κάπου διάβασα ότι το πιο φωτεινό σημείο στην Ελλάδα είναι στη Δήλο. Λένε ότι η Δήλος είναι ένα από τα μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού σημεία στη γη, με τη μεγαλύτερη ένταση ηλιακής ακτινοβολίας. Αν οι υπολογισμοί μου είναι σωστοί, για να βγάλω ένα τοπίο στη Δήλο που να γράψουν στη φωτογραφία λεπτομέρειες και από τα πιο φωτεινά μάρμαρα αλλά και τα πιο σκοτεινά σημεία μιας βαθιάς σκιάς, θα χρειαστώ έναν αισθητήρα με δυναμική περιοχή 25 stop? Υπάρχει? Δεν νομίζω... Τι μπορούμε να κάνουμε? Συμβιβασμούς!

 

Stop

Στη φωτογραφία έχουμε μάθει να μετράμε την ένταση του φωτός σε φωτομετρικές μονάδες, τα γνωστά stop. Τα stop είναι σκαλοπάτια της φωτομετρικής κλίμακας και αφορούν και τους τρεις παράγοντες που μπορούμε να ρυθμίσουμε σε μια φωτογραφική μηχανή. Το διάφραγμα, την ταχύτητα και την ευαισθησία.

Στη φωτογραφική γλώσσα, μεταβάλλοντας οποιοδήποτε από τα τρία από μια τιμή σε άλλη, λέμε ότι ανεβάζουμε ή κατεβάζουμε ένα ή περισσότερα stop.

Παραδείγματα:

  • Όταν αλλάζουμε το διάφραγμα από f/8 σε f/5.6 λέμε ότι φωτίζουμε ένα stop.
  • Όταν αλλάζουμε την ταχύτητα από 1/60 σε 1/30, αυτό είναι ένα stop.
  • Όταν αλλάζουμε την ευαισθησία από ISO 200 σε ISO 400 είναι επίσης ένα stop.

apertureillus
Στις σύγχρονες φωτογραφικές μηχανές οι αλλαγές μπορούν να γίνονται και σε κλάσματα του stop (1/2 stop, 1/3 stop).

Η κλίμακα των stop είναι έξυπνα χτισμένη πάνω στην εξής απλή λογική. Κάθε φορά που αυξάνουμε έναν παράγοντα (πχ το διάφραγμα) κατά ένα stop, στην ουσία διπλασιάζουμε το φως που φτάνει στο μέσο καταγραφής (φιλμ ή αισθητήρας). Όταν κατεβάζουμε κατά ένα stop, τότε μειώνουμε το φως στο μισό. Κάθε stop δηλαδή είτε διπλασιάζει, είτε υποδιπλασιάζει το φως.

 

Μέτρηση

metering

Όλες οι σύγχρονες μηχανές έχουν τη δυνατότητα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να μετρήσουν την ένταση του φωτός, αξιοποιώντας μια ενσωματωμένη στην κάμερα συσκευή, που λέγεται φωτόμετρο. Δεν θα σταθώ σε πολλές λεπτομέρειες γι αυτό το θέμα, αλλά θα περιγράψω εν συντομία τις τρεις κυριότερες λειτουργίες φωτομέτρησης, τη σημειακή φωτομέτρηση, τη φωτομέτρηση κέντρου βάρους και την πολυζωνική.

 

Σημειακή (spot) Μέτρηση

 

spot2 MinoltaΤο φωτόμετρο της μηχανής μετράει το φως που έρχεται από ένα “σημείο” (spot) της εικόνας. Με την έννοια “σημείο” εννοούμε μια πολύ στενή περιοχή, που ορίζεται από μια πολύ μικρή γωνία θέασης. Το σημείο αυτό είναι συνήθως στο κέντρο του κάδρου, αλλά μπορεί κανείς σε αρκετές μηχανές να το αλλάξει σε μέγεθος, αλλά και να το μετατοπίσει, με σκοπό να μετρήσει επιλεκτικά κάποιο άλλο σημείο που έχει για το φωτογράφο σημασία, πχ η επιφάνεια ενός προσώπου.

 

spot3 NikonΧρησιμοποιώντας τη σημειακή φωτομέτρηση μπορούμε να βρούμε στο κάδρο μας τις φωτομετρικές ζώνες, δηλαδή τις ζώνες που έχουν περίπου την ίδια ένταση φωτός, όπως θα δούμε παρακάτω. Επίσης μπορούμε να προσδιορίσουμε πόσο (πόσα stop) έχουν διαφορά οι πιο φωτεινές από τις πιο σκοτεινές περιοχές του κάδρου. Αυτό θα μας βοηθήσει να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις, όπως θα δούμε παρακάτω.

 

spot CanonΗ spot φωτομέτρηση είναι μια σημαντική λειτουργία του φωτομέτρου και δεν πρέπει να ξεχνάμε την ύπαρξη της. Όσο περισσότερο μάθουμε να την χρησιμοποιούμε, τόσο πιο συχνοί θα είναι οι καρποί που θα μαζεύουμε. Πολλές φορές σε δύσκολους φωτισμούς μας βγάζει από μπελάδες.

Μια καλή ιδέα είναι, αν η μηχανή το επιτρέπει, να αφιερώσεις ένα από τα προγραμματιζόμενα κουμπιά της μηχανής σου στην spot φωτομέτρηση, ώστε να την έχεις διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή και να μην την ψάχνεις.

 

Μέτρηση κέντρου βάρους

Το φωτόμετρο μετράει το φως σε όλο το κάδρο, αλλά παίρνει υπόψη του κυρίως (κατά 70-80%) την ένταση centre3
του φωτός ενός “σημείου”, ή μιας μικρής περιοχής γύρω από αυτό. Το υπόλοιπο της φωτομέτρησης επηρεάζεται από το φως στο υπόλοιπο κάδρο.

Αυτή η ρύθμιση μας βοηθάει πολύ όταν έχουμε πολύ φωτεινό, ή πολύ σκοτεινό φόντο, και προσπαθεί να ισορροπήσει λίγο τα πράγματα. Κάποτε ίσως ήταν μια επανάσταση, αλλά δεν νομίζω ότι προσφέρει και πολλά σήμερα. Τουλάχιστον εγώ τη χρησιμοποιώ σπάνια έως ποτέ.

 

Πολυζωνική Μέτρηση

Το φωτόμετρο μετράει σε όλο το κάδρο, χωρίζοντάς το όμως σε φωτομετρικές ζώνες, παίρνοντας υπόψη του matrix Nikon
επιλεκτικά τα με μεγαλύτερη αξία κομβικά σημεία του κάδρου (όπως το/τα σημείο εστίασης), αλλά και συγκρίσεις με ενσωματωμένες πρότυπες καταστάσεις που διαθέτει ήδη η μηχανή στη βιβλιοθήκη της.

Η πολυζωνική φωτομέτρηση είναι σήμερα το πιο χρήσιμο και αξιόπιστο εργαλείο γρήγορης φωτογράφησης με εξαιρετικά αποτελέσματα. Είναι αυτό που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι φωτογράφοι στην συντριπτική πλειοψηφία των λήψεων τους. Ταυτόχρονα όμως είναι μια δυνατότητα που μας οδηγεί στην κοινοτοπία. Μπορεί να μας “κοιμίσει” και να αφεθούμε επάνω της, αφήνοντας την πρωτοβουλία του ελέγχου στον υπολογιστή της μηχανής και όχι σε μας.

Είναι το ανάλογο του αυτόματου κιβωτίου στα σύγχρονα αυτοκίνητα. Μπορεί να κάνει σχεδόν τα πάντα, αλλά αν θες να οδηγήσεις με φαντασία χρειάζεσαι ένα χειροκίνητο σασμάν!

 

Έκθεση EV

Όλοι γνωρίζουν πως το μάτι μας προσαρμόζεται αυτόματα στη ένταση του φωτός που προέρχεται από τη σκηνή που παρατηρεί, αντιδρώντας κυρίως με δύο τρόπους. Αφενός με την αυξομείωση του μεγέθους της ίριδας, ώστε να περιορίσει ή να αυξήσει το φως που περνάει από μέσα της, αφετέρου με την αυξομείωση της ευαισθησίας των οπτικών κυττάρων, ώστε να ενισχύσει ή μειώσει την ένταση του νευρικού ερεθίσματος.

 

Με τον ίδιο τρόπο, ο φωτογράφος καλείται να υπολογίσει πόσο είναι το φως της σκηνής που θέλει να συλλάβει, για να ρυθμίσει την λεγόμενη ΕΚΘΕΣΗ, έτσι ώστε να καταγράψει (όσο μπορεί) τόσο τα σκοτεινά σημεία της σκηνής όσο και τα φωτεινά της. Στη φωτογραφική μηχανή η ρύθμιση της ΈΚΘΕΣΗΣ αφορά τους τρεις γνωστούς παράγοντες. Το διάφραγμα, την ταχύτητα του κλείστρου και την ευαισθησία του μέσου αποτύπωσης.

Θα σκεφτόταν κανείς εύλογα: γιατί να έχω να ρυθμίσω στη μηχανή μου τρία πράγματα και όχι ένα και μοναδικό, ώστε να ξεμπερδεύω? Η ερώτηση είναι καλή, η απάντηση πολύπλοκη. Για μένα υπάρχουν δύο απαντήσεις.

Πρώτο, καθένας από τους τρεις παράγοντες διάφραγμα – ταχύτητα - ευαισθησία, ταυτόχρονα με την αυξομείωση στο φως που προσφέρει, επηρεάζει και άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά της εικόνας (πχ το βάθος πεδίου), για τα οποία θα μιλήσω σε ξεχωριστό κεφάλαιο για το καθένα. Έτσι λοιπόν είμαστε ούτως η άλλως αναγκασμένοι να “παίξουμε” με αυτούς τους παράγοντες για λόγους που σχετίζονται με την ποιότητα της εικόνας μας και τη σύνθεση.

Δεύτερο, κανένας από τους τρεις, εκτός ίσως από την ταχύτητα (υπό προϋποθέσεις), δεν μπορεί να καλύψει από μόνος του το εύρος που μπορεί να έχει το φυσικό φως.

Παρακάτω παρουσιάζω ένα πίνακα που αφορά την Έκθεση. Στην πρώτη στήλη είναι η Εκθεση (EV), ενώ στον οριζόντιο άξονα η ταχύτητα του κλείστρου σε δευτερόλεπτα. Στα κελιά εμφανίζονται τα πιθανά διαφράγματα για κάθε τιμή Έκθεσης. Εχουν ενδιαφέρον τα εξής:

  • Σαν EV=0 ορίζεται εκείνη η τιμή έκθεσης που για ISO=100, θα χρησιμοποιήσω ταχύτητα 1 με διάφραγμα f/1. Εχω χρησιμοποιήσει ισοδύναμες εκθέσεις σε νυχτερινές λήψεις.
  • Στο EV=15 υπάρχει το χρυσό κελί του κανόνα f/16. Με ηλιοφάνεια καλή, ISO=100, ταχύτητα 1/125, διάφραγμα f/16. Δοκιμάστε το με κλειστά μάτια. Δουλεύει σίγουρα!
  • Αν τα ISO είναι περισσότερα, κατεβαίνουμε τόσες γραμμές, όσα είναι τα επιπλέον stop που κερδίζουμε από το ISO.

 

 

Αμοιβαιότητα

Η χρήση των stop στη φωτογραφία είναι μια σοφή εξέλιξη γιατί δίνει εύκολα και απλά στο φωτογράφο exposure reciprocity
δυνατότητες προσαρμογής. Ο φωτογράφος μπορεί πολύ εύκολα να “παίξει” με τους τρεις παράγοντες που επηρεάζουν την έκθεση, κρατώντας την ίδια την έκθεση σταθερή.

 

 

 

 

Αν πχ έχει υπολογίσει ότι θα πρέπει να χρησιμοποιήσει τις παρακάτω ρυθμίσεις για μια έκθεση:

  • διάφραγμα f/8 - ταχύτητα 1/60 – ευαισθησία ISO 200,

 

τότε φωτιστικά θα έχει επίσης το ίδιο αποτέλεσμα με οποιαδήποτε από τις παρακάτω ρυθμίσεις:

  • διάφραγμα f/5.6 - ταχύτητα 1/125ευαισθησία ISO 200
  • διάφραγμα f/4 - ταχύτητα 1/250 – ευαισθησία ISO 200
  • διάφραγμα f/2.8 - ταχύτητα 1/1000 – ευαισθησία ISO 400

.. αλλά και πολλές άλλες ..

Σε όλες τις προηγούμενες περιπτώσεις, όταν ανεβαίνει ένας παράγοντας κατά ένα ή περισσότερα stop, και όλοι οι άλλοι κατεβαίνουν μαζί τα ίδια, τότε η έκθεση παραμένει η ίδια (όχι όμως και τα άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά της φωτογραφίας που σχετίζονται με την εστίαση κλπ. για τα οποία υποσχέθηκα να μιλήσω σε άλλο άρθρο).

Ο κανόνας αυτός είναι γνωστός σαν κανόνας της αμοιβαιότητας. Κάτι ανεβαίνει, κάτι κατεβαίνει, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Στον παραπάνω πίνακα EV, όλες οι πιθανές θέσεις στην ίδια οριζόντια γραμμή είναι μεταξύ τους ισοδύναμες!

 

Όλα γκρι

Μία μαύρη επιφάνεια είναι μαύρη γιατί απορροφά όλη την φωτεινή ενέργεια που πέφτει πάνω της. Το απόλυτο Μαύρο δεν αντανακλά τίποτα, έχει ανακλαστικότητα 0%.

Grey 18
Αντίθετα, μια λευκή επιφάνεια αντανακλά θεωρητικά όλο το φως που πέφτει πάνω της. Το απόλυτο Λευκό έχει ανακλαστικότητα 100%.

Μια γκρι επιφάνεια απορροφά ένα μέρος του φωτός που δέχεται και ανακλά το υπόλοιπο. Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα χρώματα.

Αν παρατηρήσουμε το γκρι που ανακλά το 50% του φωτός που δέχεται (μπορούμε να το δημιουργήσουμε εύκολα στο photoshop), σε σχέση με το Λευκό και το Μαύρο, δεν θα το δούμε να βρίσκεται και τόσο στο μέσον της κλίμακας. Μάλλον θα μας φαίνεται πολύ πιο σκούρο. Γιατί το μάτι μας δεν λειτουργεί γραμμικά.

Αν προσπαθήσουμε να κατασκευάσουμε ένα γκρι που να μας φαίνεται πραγματικά μέσο, θα δούμε ότι αντανακλά περίπου το 18% του φωτός. Το μέσο γκρι λέγεται Γκρι 18% γιατί αντανακλά το 18% του φωτός που πέφτει πάνω του, ενώ στο μάτι μας φαίνεται σαν μέσο γκρι.

 

Το φωτόμετρο της μηχανής μας κάνει ένα πολύ απλό πράγμα. Άσχετα με τον τρόπο που του ορίσαμε να φωτομετράει, προσπαθεί να ισορροπήσει τα πάντα μέσα στο κάδρο, ώστε ο μέσος όρος, όπως προκύπτει από τον τρόπο φωτομέτρησης, να είναι ίσος με το μέσο Γκρι 18%.

Αυτό σημαίνει ότι αν μέσα στο κάδρο μας υπάρχουν περιοχές πολύ φωτισμένες, και αυτές (λόγω του τρόπου φωτομέτρησης) επηρεάσουν σημαντικά την φωτομέτρηση, τότε το φωτόμετρο θα προσπαθήσει να τις γκριζάρει, με αποτέλεσμα να σκουρύνουν τα πάντα περισσότερο, οπότε μοιραία και οι σκοτεινότερες περιοχές να γίνουν σχεδόν ή εξολοκλήρου μαύρες.

Αντίθετα, αν μέσα στο κάδρο έχουμε μεγάλες περιοχές σκοτεινές, τότε το φωτόμετρο θα προσπαθήσει πάλι να τις γκριζάρει, άρα θα τις φωτίσει. Το αποτέλεσμα θα είναι ότι και οι φωτεινότερες περιοχές του κάδρου, που υστερούν σε έκταση, θα φωτιστούν ακόμα περισσότερο και θα γίνουν κάτασπρες έως καμένες.

Μόνο αν μπεις στον κόπο να δοκιμάσεις τα παραπάνω θα νιώσεις ότι τα καταλαβαίνεις πραγματικά.

 

Αντιστάθμιση

Στις περισσότερες φωτογραφικές μηχανές συμβολίζεται με το +/-EV.Πρόσεξε αυτό το σημείο, είναι ο μεγαλύτερος πονοκέφαλος όσων αρχίζουν να ασχολούνται μ αυτά τα θέματα. Η μηχανή είναι κατασκευασμένη έτσι ώστε να προσπαθεί να ορίσει σαν Έκθεση αυτό που φωτομετράει (εφόσον την έχουμε ρυθμίσει σε αυτόματη λειτουργία, ή σε κάποια προτεραιότητα).

exposurecompensation
Ρυθμίζει δηλαδή όλα ή κάποια από τα στοιχεία της Έκθεσης (διάφραγμα, ταχύτητα, ευαισθησία), ώστε ο μέσος όρος της τελικής φωτογραφίας να δίνει ένα Γκρι 18%.

Ο τρόπος της φωτομέτρησης επηρεάζει φυσικά το αποτέλεσμα. Εξαρτάται από το αν θα γίνει η φωτομέτρηση σημειακή, κέντρου βάρους ή πολυζωνική, το που θα τοποθετήσει η μηχανή την Έκθεση.

Αν για παράδειγμα έχουμε επιλέξει σημειακή φωτομέτρηση, τότε ο αυτοματισμός της μηχανής θα προσπαθήσει να φέρει το συγκεκριμένο σημείο που μετρήσαμε στο Γκρι 18%, και όλα τα άλλα όπου πάνε. Δοκίμασε το αν δεν το έχεις ήδη κάνει. Αξίζει να το δεις. Συνήθως τα αποτελέσματα είναι δραματικά, ειδικά αν διαλέξεις να φωτομετρήσεις πολύ ακραίας φωτεινότητας σημεία στο κάδρο.

Με την Αντιστάθμιση Έκθεσης μπορούμε να επέμβουμε και να διορθώσουμε μια προβληματική φωτομέτρηση. Μπορούμε να αναγκάσουμε τη μηχανή μας να υπερφωτίσει (πχ κατά ένα stop, οπότε ρυθμίζουμε +1 EV), ή να υποφωτίσει (πχ κατά 2 stop, οπότε ρυθμίζουμε -2EV). Της λέμε με λίγα λόγια να μην ισορροπήσει η έκθεση εκεί που έχει αρχικά υπολογιστεί, αλλά κάπου αλλού.

Πάντως, για να κλείσω αυτό το θέμα, εμπειρικά ακολουθούμε ένα κανόνα για να ισορροπήσουμε τα πράγματα που λέει περίπου τα εξής:

Όταν το κάδρο μας περιέχει μεγάλες φωτεινές περιοχές εκτός θέματος, τότε, για να μην βγει σκοτεινό το θέμα μας, υπερφωτίζουμε (+). Αντίθετα, αν το κάδρο μας περιέχει μεγάλες σκοτεινές περιοχές εκτός θέματος, τότε υποφωτίζουμε (-) για να κρατήσουμε στο θέμα μας λεπτομέρειες.

Παίζουμε δηλαδή με την αντιστάθμιση. Η δουλειά μας είναι να προσαρμόσουμε τη μηχανή στο φως. Να βρούμε τη σωστή ΕΚΘΕΣΗ. Να μην πιστεύουμε πάντα το τι μας λέει το φωτόμετρο, αλλά να επεμβαίνουμε όπου χρειάζεται για να διορθώνουμε.

 

Δημιουργικότητα

Αν η φωτογραφία σου δεν είναι αναμνηστική, ούτε προορίζεται για να πουληθεί και να χρησιμοποιηθεί από γραφίστες, μη φοβηθείς να αποκλίνεις από το (βαρετό) μέσο Γκρι 18% και να κινηθείς προς το (πιθανώς πιο ενδιαφέρον) φωτεινότερο ή το σκοτεινότερο, εξασφαλίζοντας ίσως καλύτερες λεπτομέρειες στο θέμα, ή κρύβοντας – πχ σκοτεινιάζοντας - σημεία του φόντου που θέλεις να μειώσεις την επίδρασή τους στην εικόνα σου.

Ο δημιουργικός φωτογράφος μάλλον αποκλίνει κατά τη λήψη (ή την επεξεργασία) από το Γκρι 18%.

ZoneSystem Gradient lines 

Μέχρι εδώ είναι η βασική θεωρία που μπορείς να διαβάσεις ακόμα και στο manual της μηχανής σου. Με τα παραπάνω όπλα μπορείς να αντιμετωπίσεις αρκετές πολύπλοκες καταστάσεις και παίζοντας με την Αντιστάθμιση Έκθεσης να δημιουργήσεις ενδιαφέρουσες εικόνες.

Ποια είναι όμως τα όρια της μηχανής σου? Και πως θα τα ξεπεράσεις? Τι γίνεται αν κάνεις λάθος στην Εκθεση? Στο επόμενο, πολύ σύντομα.

 

Καλές λήψεις

 

Ανδρέας Ζέρβας

Θεσσαλονίκη, 24/4/11